على زمانى قمشه اى
456
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
شمسى - قمرى گاهشمارى دوازده حيوانى است كه در آن يك ماه كبيسه ، بسته به موقعيت ، هر دو يا سه سال اعمال مىشود . نام اين ماه كبيسه به صورت شونآى ضبط شده و تنها رشيد الدّين فضل اللّه به كاربرد آن اشاره كرده است . گونههاى ديگرى از گاهشمارى دوازده حيوانى در ايران و ساير سرزمينهاى تحت تصرف مغول رواج داشته است . از جمله مهمترين گاهشماريهاى دوازده حيوانى رايج در ايران ، تلفيقى از اركان گوناگون گاهشمارى جلالى ، هجرى قمرى و دوازده حيوانى چينى بوده است . برخى اركان اين گاهشمارى ، كه از گاهشمارى دوازده حيوانى اخذ شده ، اسم ماههاى هر سال و عنوان دوازده حيوان اطلاق شده ، اسم ماههاى هر سال و عنوان دوازده حيوان اطلاق شده بر هريك از سالهاى يك دورهء دوازدهساله و نيز طول سال ( برابر طول سال شمسى در گاهشمارى چينى ) مىباشد . در ساير موارد ، اين اركان از گاهشماريهاى جلالى و هجرى اخذ شده بود . در اين گاهشمارى دوازده حيوانى ، به علت منطبق نبودن طول سال با طول سال هجرى قمرى ، در هر 33 يا 34 سال ، يك سال از شمارهء سالهاى هجرى قمرى حذف مىشد تا تعداد سالها در هر دو گاهشمارى ( كه از يك مبدأ واحد ، يعنى هجرت پيامبر اكرم سرچشمه مىگرفتند ) يكسان باقى بماند و نياز به اطلاق نام دو حيوان بر سالى واحد نباشد . تنها در اواخر دورهء صفوى و در دورهء قاجار ، كه طول سال در گاهشمارى دوازده حيوانى براساس طول سال جلالى محاسبه مىشد ، نيازى به حذف اين سال قمرى نبود . يكى از ويژگىهاى مهم گاهشمارى دوازده حيوانى ، كه محل اختلاف در مورد يكى از اركان اين گاهشمارى بوده ، استفاده از نامهاى حيوانات در اين گاهشمارى است . خواجه نصير الدّين طوسى سه صورت تركى ، ختايى ( - چينى ) و